หอมกลิ่นขนมปัง…

“ขนมปังเสริมพัฒนาการ” เป็นขนมปังสูตรใหม่ มีเฉพาะที่โรงเรียนอนุบาลกุ๊กไก่เท่านั้น เป็นฝีมือของเด็กชั้นอนุบาลปีที่ 1/2 ที่มีความสนใจอยากรู้เกี่ยวกับขนมปัง จึงได้นำมาเป็นหัวข้อเรื่องในการเรียนรู้แบบ Project Approach ซึ่งเด็ก ๆ มีเวลาในการเรียนรู้กว่า 7 สัปดาห์ โดยการสืบค้นด้วยวิธีการที่หลากหลายจากแหล่งข้อมูลต่าง ๆ และเสริมด้วยการเรียนรู้แบบ STEAM Education โดยบูรณาการวิชาวิทยาศาสตร์ (Science) เทคโนโลยี (Technology) วิศวกรรมศาสตร์ (Engineering) ศิลปกรรมศาสตร์ (Arts) และคณิตศาสตร์ (Math) ในกิจกรรมต่าง ๆ อยู่เสมอ ช่วยให้เด็กเกิดการเรียนรู้และพัฒนาตนเอง มีทักษะการคิด การแก้ปัญหา และสร้างสรรค์สิ่งใหม่ ๆ ได้ด้วยตนเอง มาดูกันว่าเด็ก ๆ มีขั้นตอนการทำขนมปังเสริมพัฒนาการกันอย่างไร

ในการเริ่มต้นการเรียนรู้ เด็ก ๆ ได้ช่วยกันเสนอหัวข้อเรื่องที่สนใจอยากเรียนรู้หลากหลายเรื่อง ซึ่งหลังจากเด็ก ๆ ได้ลงคะแนนเลือกแล้ว หัวข้อเรื่อง “ขนมปัง” มีเด็กเลือกมากที่สุดถึง 10 คน รองลงมา คือ แป้งโดว์ 3 คน ซูชิ โดนัท แอปเปิล 2 คน และ รถยนต์วิบาก 1 คน ตามลำดับ เด็ก ๆ ได้ออกมาเล่าประสบการณ์เดิมของตนเองเกี่ยวกับขนมปัง และยังได้สร้างสรรค์ผลงานด้วยวิธีการหลากหลายตามความต้องการ เช่น การปั้นด้วยดินน้ำมัน การประดิษฐ์ด้วยเศษวัสดุ วาดภาพด้วยสีน้ำ สีไม้ สีเทียน เป็นต้น เด็ก ๆ ได้ช่วยกันคิดคำถามในสิ่งที่สงสัยอยากรู้เกี่ยวกับขนมปัง และสรุปร่วมกันได้เป็น 6 ประเด็น ได้แก่ ขนมปังคืออะไร/ความเป็นมาของขนมปัง ประเภทของขนมปัง วิธีทำขนมปัง ขนมปังเอาไปทำอะไรได้บ้าง ใครกินขนมปังบ้าง ประโยชน์และโทษของการรับประทานขนมปัง และเด็ก ๆ ช่วยกันเสนอวิธีการค้นหาคำตอบ เช่น “หาในคอมพิวเตอร์แล้วพิมพ์ว่า “ขนมปัง” มันก็อาจจะมีรูปขึ้นมาให้เรา ถามคุณพ่อหรือคุณแม่ก็ได้ เผื่อคุณพ่อ คุณแม่รู้เรื่องขนมปัง หรือจะไปหาหนังสือเกี่ยวกับขนมปังก็ได้นะ” เป็นต้น

ในระยะที่ 2 ของการเรียนรู้ เป็นการสืบค้นข้อมูลตามประเด็นที่ตั้งไว้ เด็ก ๆ เริ่มเรียนรู้พยัญชนะและสระของคำว่า “ขนมปัง/Bread” และค้นหาคำจากพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน และอินเทอร์เน็ต ได้ความหมายมาสรุปร่วมกันได้ว่า “ขนมปังเป็นอาหารที่ทำด้วยแป้งสาลี ผสมกับยีสต์ ใส่น้ำ นวดให้เข้ากัน ทิ้งไว้ให้ฟู แล้วนำไปอบ” และเด็กแต่ละคนได้ตั้งสมมติฐานอย่างมีเหตุผลก่อนค้นหาต่อว่า ขนมปังเป็นขนมหรืออาหาร เช่น “คิดว่าขนมปังเป็นได้ทั้ง 2 แบบ เป็นอาหาร เช่น แซนด์วิช หรือขนมหวาน เช่น ปังเย็นนมชมพู” “ขนมหวานจะมีรสหวาน เพราะใส่น้ำตาลมาก” เป็นต้น

เมื่อสืบค้นและสรุปข้อมูลร่วมกันได้ว่า ขนมเป็นอาหารและขนมปังก็เป็นอาหาร เป็นคำตอบของประเด็นแรกที่ว่า ขนมปังคืออะไร/ความเป็นมาของขนมปัง ในประเด็นต่อมาคุณครูได้จัดเตรียมขนมปังแบบต่าง ๆ เช่น ขนมปังแผ่น ขนมปังบาร์แกต ขนมปังเบอร์เกอร์โรยงา ขนมปังครัวซองต์เนยสด ขนมปังหัวกะโหลก เป็นต้น มาให้เด็ก ๆ ได้สำรวจและสังเกตด้วยตนเองจากการใช้ประสาทสัมผัสทั้ง 5 และบอกเล่าถ่ายทอดประสบการณ์ได้ เช่น “ขนมปังบาร์แกตมันยาว แข็ง มีผงสีขาว ๆ ติดอยู่ เวลากินก็แข็ง ขนมปังแผ่นสี่เหลี่ยมจัตุรัส สีขาว ไม่มีขอบ มันนุ่ม มีกลิ่นหอม เวลาเคี้ยวนุ่ม มีรสหวาน ๆ ขนมปังสีขาวมีขอบก็นุ่มแต่ตรงขอบสีน้ำตาลแข็งนิดหน่อย รสชาติหวาน ๆ เหมือนขนมปังสีขาวไม่มีขอบ” เด็ก ๆ ยังได้สนุกกับการลงมือทำขนมปังแซนด์วิชและตกแต่งหน้าขนมปังตามความต้องการและความคิดสร้างสรรค์ของตนเอง ได้รับประทานฝีมือของตนเองอย่างเอร็ดอร่อย และบอกเล่าถึงลักษณะและส่วนประกอบได้ เช่น “จับแซนด์วิชทั้ง 3 อัน ขนมปังมันนิ่มหมดเลย มันมีอันนี้ที่ทำจากขนมปังโฮลวีต มันมีไข่ดาว มีโบโลน่า มีผักสีเขียว มีมะเขือเทศ ส่วนแซนด์วิชเวียดนามมันก็มีผักเหมือนกันนะ เวลาที่กินมันจะเผ็ดนิดหน่อย ส่วนไส้ที่เป็นทูน่า มันมีกลิ่น ไม่ค่อยชอบเท่าไหร่”

ในประเด็นคำถามต่อมา คือ ขนมปังมีวิธีการทำอย่างไร เด็ก ๆ ได้ช่วยกันสืบค้นและสรุปข้อมูลร่วมกันได้ว่า ขนมปังมีวัตถุดิบหลัก เช่น แป้งสาลี ยีสต์ เกลือ น้ำเปล่า เป็นต้น และได้ดูคลิปการผลิตขนมปังของโรงงานฟาร์มเฮ้าส์ ใน YouTube ซึ่งเด็ก ๆ สามารถจดจำกระบวนการและบอกเล่าร่วมกันได้ เช่น “ก่อนที่พี่เขาจะเข้าข้างในต้องฆ่าเชื้อโรคก่อน ต้องล้างมือ ใส่ชุด เชื้อโรคจะได้ไม่ติดเข้าไป” “เค้าเอาแป้งสาลีมาผสมกัน เหมือนกับตอนที่เราทำแป้งโดว์ แป้งมันเป็นสีขาว เครื่องมันนวดทำงานไม่หยุดเลย มันทำงานตลอด” “เค้าใส่ยีสต์เข้าไปด้วยนะ ใส่น้ำเย็นด้วยเหมือนฝนตกเลย” “ต้องพักแป้งก่อน แล้วเอาไปรีดเป็นแผ่น แล้วทำเป็นก้อนกลม ๆ แล้วเอาไปอบให้มันสุก แล้วก็เอาไปตัดให้เป็นแผ่นสี่เหลี่ยมจัตุรัส” เป็นต้น ซึ่งเด็ก ๆ ได้สำรวจและสังเกตวัตถุดิบของจริงที่คุณครูได้จัดเตรียมไว้ให้ และสามารถบอกเล่าประสบการณ์ได้ เช่น “แป้งสาลีมันเป็นสีขาว นิ่ม มันสามารถเอามาทำขนมปังได้” “จับยีสต์แล้ว มันเป็นเม็ด ๆ สีน้ำตาล ดมมันไม่มีกลิ่น แต่มันติดที่มือ เกลือเป็นเม็ดเหมือนกัน จับแล้วมันก็ติดมือเหมือนกับยีสต์เลย” เป็นต้น

และจากการได้รู้จักวัตถุดิบสำคัญอย่างแป้งสาลี เด็ก ๆ จึงสนใจอยากรู้และทดลองปลูก ซึ่งคุณครูได้อำนวยความสะดวกอย่างเต็มที่ ทั้งจัดหาต้นข้าวสาลีอ่อน เมล็ดข้าวเปลือก เมล็ดข้าวสารมาให้เด็ก ๆ ได้สำรวจและสังเกต อีกทั้งจัดเตรียมอุปกรณ์มาให้เด็กได้ทดลองปลูกจริงด้วยตนเอง เด็ก ๆ ยังคงช่วยกันสืบค้นต่อในประเด็น ใครกินขนมปังบ้าง โดยคุณครูให้เด็กตั้งสมมติฐานไว้ก่อนสืบค้นข้อมูลในประเด็นที่สงสัย เช่น มีสัตว์อะไรกินขนมปังบ้าง คนที่ไม่มีฟันกินขนมปังได้ไหม น้องที่ตัวเล็กกินขนมปังได้ไหม เป็นต้น ซึ่งหลังจากสืบค้นแล้ว เด็ก ๆ สรุปร่วมกันได้สอดคล้องกับสมมติฐานที่ตั้งไว้ เช่น “คนที่ไม่มีฟันหรือเบบี๋กินขนมปังได้ แต่ต้องเป็นคำเล็ก ๆ และเป็นขนมปังที่นิ่ม ๆ” “ทุกคนกินขนมปังได้ ถ้ามีฟันก็เคี้ยวได้เลย แต่ถ้าไม่มีฟันก็เอาไปปั่นให้ละเอียด ผสมกับนมหรือผักก็ได้” “ขนมปังทั่วไปหมาสามารถกินได้นะ” “นกกินขนมปังโฮลวีตได้เพราะมันมีธัญญาพืช”

หลังจากนั้นคุณครู ได้นำขนมปังกรอบหน้าต่าง ๆ ให้เด็ก ๆ ได้สำรวจ สังเกต และลองชิม จนเด็ก ๆ เกิดความสงสัยว่า “ทำยังไงขนมปังถึงกรอบ” ซึ่งเด็ก ๆ ช่วยกันหาคำตอบ ได้ทดลองทำขนมปังกรอบเนยน้ำตาล ได้ชิมและแบ่งขนมบางส่วนใส่ถุง ตั้งราคา และนำไปจำหน่ายให้คุณครูในโรงเรียน ในประเด็นสุดท้าย เด็ก ๆ ได้ช่วยกันหาคำตอบ ประโยชน์และโทษของการรับประทานขนมปัง และได้แลกเปลี่ยนความคิดเห็นร่วมกัน เช่น “คนที่เป็นโรคเบาหวานสามารถทานขนมปังโฮลวีตได้เพราะน้ำตาลจะได้ไม่ขึ้น ถ้าเรากินขนมปังมาก ๆ เราก็จะอ้วน อาจจะทำให้เราท้องอึดได้” เป็นต้น

ในช่วงสืบค้นข้อมูล คุณครูจัดโอกาสให้เด็ก ๆ ได้เรียนรู้จากแหล่งเรียนรู้ภายนอก โดยนำเด็กไปทัศนศึกษาที่ร้านแมคโดนัลด์ สาขาโลตัสพระราม 4 และแผนกเบเกอรีที่บิ๊กซี พระราม 4 ให้เด็ก ๆ ได้เรียนรู้เกี่ยวกับขนมปังที่ใช้ในการทำแฮมเบอร์เกอร์ การนำขนมปังครัวซองต์มาทำเมนูต่าง ๆ ได้สังเกตการจัดเตรียมวัตถุดิบในการทำเมนูต่าง ๆ อย่างใกล้ชิด ได้ลงมือแต่งหน้าขนมตามความสนใจ และได้สอบถามสิ่งที่สงสัยจากพี่ ๆ วิทยากร และกลับมาเล่าประสบการณ์และความประทับใจของแต่ละคน เช่น “ได้ทำแฮมเบอร์เกอร์ มีหมูด้วย ใส่ซอสมะเขือเทศ และได้กินไอศกรีมกับเฟรนช์ฟรายส์” “ครัวซองต์พัดทำมาจากขนมปังครัวซองต์ เราต้องเอาไปทำให้แบน ๆ ก่อน พออบมันก็จะกรอบ ๆ”

อีกทั้งได้รับความร่วมมือ จากผู้ปกครองในการเป็นวิทยากรสาธิตและช่วยดูแลการทำขนมปังหน้าหมู ขนมปังปอนด์ คุณธนัญญา กาญจนปัญจพล (แม่ฝ้าย) เจ้าของร้านเบคกี้ เดอ บาคโค มาสาธิตและสอนเด็ก ๆ ทำขนมปังหวาน และเพื่อเป็นตอบสนองความสนใจในหัวข้อเรื่องอื่น ๆ ที่เด็ก ๆ เคยเสนอไว้ คุณครูจึงให้เด็กได้เปรียบเทียบความเหมือนและแตกต่างของขนมปังกับโดนัท ให้เด็กได้ลองทำแป้งโดว์ ทำซูชิขนมปังหน้าไข่หวาน ทำแยมแอปเปิลทาขนมปัง และจำลองรถยนต์วิบากใช้ขนขนมปัง

ระยะที่ 3 ของการเรียนรู้ เป็นระยะสรุป คุณครูและเด็กทุกคนช่วยกันสรุปคำตอบในทุกประเด็นที่ตั้งไว้ บอกเล่าประสบการณ์และความประทับใจจากการเรียนรู้ ช่วยกันคิดออกแบบและตั้งใจจัดตกแต่งห้องนิทรรศการ “ขนมปัง” ด้วยผลงานที่ภาคภูมิใจของเด็กทุกคน เมื่อพ่อแม่ ผู้ปกครอง และผู้สนใจเข้าชมนิทรรศการ จะได้กลิ่นหอมของขนมปัง และเห็นพัฒนาการของเด็ก ๆ อย่างชัดเจน หากสนใจ “ขนมปังเสริมพัฒนาการ” สามารถติดต่อสอบถามได้ที่โรงเรียนอนุบาลกุ๊กไก่